Giriş
Kayıt ol
Yardım
Orhan Veli ve arkadaşlarının şairâneliği alay konusu yaparak, vezinsiz, kafiyesiz, teşbihsiz, mecazsız, sıfatsız, musikîsiz, resimsiz, basit, alelâde olayların anlatıldığı bir şiir akımı kurduğu ve bu akımın 1940-1960 yılları arasında Türk Edebiyatı üzerinde hükümran olduğu yıllarda, ilk ürünlerini vermeye başlayan Sezai Karakoç, ilk şiirlerinden itibaren farklı bir şiir anlayışının sahibi olduğunu gösterir.
Sezai Karakoç'un 1952 yılında henüz 19 yaşında iken kaleme aldığı "Monna Rosa" adlı şiiri, edebiyat dünyasının bu çalkantılı döneminde yazılmıştır. Karakoç, Monna Rosa'yı yazış sebebini şöyle açıklar: "Orhan Veli akımı bir sel gibi edebiyatımızı kaplamış, okul kitaplarında henüz Yahya Kemâl'in saltanatı devam ediyorduysa da piyasayı Orhan Veliciler istilâ etmeye başlamıştı. Yaşlılar, Edebiyat Fakültesi profesörleri, makalelerinde Yahya Kemâl'den bahsediyorlardı ama, dergilerde gençler Orhan Veli ve arkadaşlarının açtığı çığırdan giderek, tüm geleneksel şiir değerleriyle ilişkilerini kesmiş bulunuyorlardı. 'Şairânelik'lik hor görülüyordu. Ataç da gençlerden yanaydı. Şahsî beğenisi sebebiyle yeri gelince Divan Edebiyatından bazı beyitler tekrarlamaktan hoşlanan Ataç, tüm kalemini bu yenilerin savunmasına vermiş gibiydi. Hececiler susmuş, hecenin kırılışını temsil eden Fazıl Hüsnü ve Cahit Sıtkı gibi şairlerde Orhan Veli akımına uyum sağlama çabasına girmişlerdi. Edebiyatımızın 'gül', 'bülbül' gibi mazmunları alay konusu olmuştu. Bütün değerler yere serilmiş gibi gözüküyordu. Kadın: 'tak takıştır, sür sürüştür. Muhallebiciye gel, piyasa vakti' çerçevesinde algılanıyordu. Ben hecede ısrar ediyordum. 'Gül' kavramını yeniden diriltmenin gereğini düşünüyordum hep. 'Monna Rosa' (Mona Roza) böyle doğdu. Modern bir Leylâ ile Mecnun denemesiydi bu." 2
Monna Rosa, siyah güller ak güller; / Gülce'nin gülleri ve beyaz yatak. / Kanadı kırık kuş merhamet ister; /Ah,senin yüzünden kana batacak,/ Monna Rosa, siyah güller, ak güller! /.../
Zambaklar en ıssız yerlerde açar. / Ve vardır her vahşi çiçekte bir gurur / Bir mumun ardında bekleyen rüzgar / ışıksız ruhumu sallar da durur / Zambaklar en ıssız yerlerde açar./.../
Monna Rosa
İlk şiirlerini hece ile yazan Sezai Karakoç, daha sonra serbest tarza yönelir. Bu tarza yönelmesinin sebebini ise şöyle açıklar: "Ben sevmezdim Orhan Veli'nin tarzını, tutumunu. Yani akımını. Serbest şiire geçişim sanılır ki, Orhan Veli akımının etkisiyledir. Gerçek hiç de öyle değildir. Ben, tüm dünya şiirinin serbeste geçmesi sebebiyle heceyi bırakmak zorunda hissettim kendimi. Benim şiirim tümüyle, Orhan Veli akımına karşı çıkıştır bir yanıyla." 3
Orhan Veli akımının getirdiği 40'lı yılların şiiri, Sezai Karakoç'a göre "şiir değil, deniz seviyesinde, sıfır düzeyinde şiirin bir süre yerde sürünmesi olmuştur." 4 Ona göre edebiyat dünyamızsa asıl gerekli olan "eski şiirimizin ruhunun, algılanmasının, şiire bakışının yeniden dirilişiydi. Biçimlerin ve mazmunların aynen alınışı, kullanılışı değil, onların bugünkü şartlarda doğurması gereken şekilleri. Yani, şiir, arûzla olmak zorunda değil, ama, arûz ruhu ve yankısından sesler getirmeli; gül, bülbül, şarap, sakî, rakip gibi mazmunların kullanılması yenilenmeli, ayrıca çağımızda bunlara karşılık, yeni mazmunlar doğurmalı idi. Epik türde de, destanlar, yeniden yazılabilmeli ve günümüz insanı onu okumalıydı. Ya da onlardan esinlenerek epos, yeniden üretilmeliydi." 5
İlk şiirlerinden başlayarak son şiirlerine kadar hem önceki kuşak şairlerinden ve hem de kendi kuşağından farklı bir yol tutan Sezai Karakoç'un şiiri, Mehmet Kaplan'a göre bir zamanlar faşist olduğu iddia edilen Ezra Pound, katolik Fransız şairi Paul Claudel, Amerikan menşeli dindar ve muhafazakar piyes ve tenkit yazarı T. S. Eliot modern üslûbun öncüleri ve en büyük temsilcileridir. Sezai Karakoç'un şiiri bu bakımdan dikkat çekicidir. O, Cumhuriyet devrinde birbiriyle çatışan iki aslî temayülün ikisinden de ayrı, kendisine has bir yol tutturmuştur.6 Ahmet Kabaklı'ya göre ise Karakoç, getirdiği bu yeni şiir üslûbuyla "İslâm-Türk inançlarını timsaller ve taze özlerle yüceltmenin gayreti içindedir. Eşya'dan ve hayattan felsefeye (metafiziğe) yönelerek bir yandan Necip Fazıl'ı, ayrı bir özde sürdürüyor. Bir yandan bütününe yaydığı Anadolu kasabası ruhunu, töreleri ve inançları ile yeniden değerlendirerek sembollere bağlı, mistik memleket şiirinin örneklerini veriyor. "Türküler içinde en senin olan" dediği şiiri bulmak istiyor." 7
Sezai Karakoç'un getirmiş olduğu bu orijinal şiire, geleneğin etkisi, geleneğin diğer şairlere olan etkisinden farklılık arzeder. Karakoç'un denemeleri "İslâm sanatçılarının tarihî ürünlerinden değil, prensiplerinden hareket etmek ve bu prensipleri çağın şartlarında yeniden yorumlayarak modern bir şiir ortaya koymak şeklinde özetlenebilir." 8 "Bir bakıma Sezai [Karakoç'un şiiri] divan edebiyatımızın da modern anlamda dirilişidir.(...) Yahya Kemâl'le tükendiği farzedilen divan edebiyatımıza ait mazmunlar ve motiflerin bir devamı olarak kabul edilebilir." 9
"Türk şiirinin tıkandığı bir dönemde, Tanzimat'tan beri göz ardı edilen, umursanmayan, hatta küçümsenen, hor görülen değerler/değerlerimiz ve Klâsik edebiyatın şiir ufku, bakış açısı Hızırla Kırk Saat'le birlikte yeniden gündeme gelmiş, dikkate alınmış, gözler önüne konmuştur." 10 Sezai Karakoç, bu şiirinde kendisine bilinçli olarak yol göstermesi için İslâm kültüründe sırrî ve semavî bir yeri olan Hızır'ı seçmesi çok anlamlıdır ve önemli bir yeniliktir.
Sezai Karakoç, Tahanın Kitabı adlı eserindeki şiirinde ise destan kahramanı olarak seçtiği Taha'ya bazı ödevler yüklemesinin sebebi "geleneğin, İslâm kültürünün bir kez daha dirilmesini"11 sağlamaktır. Taha tiplemesi ise ilk defa kullanılması itibariyle yeni ve orijinal bir tiptir.
Karakoç'un özlediği ülkenin ve Medeniyetin nitelikleri üzerine söylediği "Gül Muştusu'nda gülün ardındaki bütün kültür modern şiire başarıyla taşınır." 12 Her eserinde unutulmuş bir değeri yeniden dirilten Karakoç, bu şiirle birlikte "klâsik şiirimizin en önemli mazmunlarından biri olan gülü yeni ve çağdaş bir anlamı çağrıştıracak bir şekilde modern şiirimize kazandırmış, onu şiirimizin odağı yapmıştır." 13
Zamana Adanmış Sözler adlı kitabında yer alan "Fecir Devleti" şiirinde Uygarlığın birikimiyle yoğrulan Türk Ulusu gerçeği vardır. Bu şiirde "tarih ve uygarlık sadece şiiri zenginleştiren donuk, ölü birer kültürel unsur değildir. Şiir ve şair bu uygarlıkla, bu tarihle çok canlı, organik, yapmacıksız bir şimdiki zamanı yaşamaktadır." 14 Yine bu kitapta yer alan "Sürgün Ülkeden Başkentler Başkentine" adlı dört bölümden oluşan şiirinde ise "Kutlu Peygamberin insanlığa miras bıraktığı İslâm Uygarlığı'nın çağımızda sürgün edilişine yakılan bir ağıt sesi duyulur. Bir özlem ağıtı olan şiirde "dualist" yapı ve imgelerin çağrışım zenginliği, çağdaş bir kaside gibi ona na't vasfı da kazandırır."15
Tamamen mesaj yüklü olan şiir okuyucuyu her yönüyle etki alanına alır ve onu umutsuzluktan umuda götürür.
Ülkendeki kuşlardan ne haber vardır
Mezarlardan bile yükselen bir bahar vardır
Aşk celladından ne çıkar madem ki yar vardır
Yoktan da vardan da ötede bir Var vardır
Hep suç bende değil beni yakıp yıkan bir nazar vardır
O şarkıya özenip söylenecek mısralar vardır
Sakın kader deme kaderin de üstünde bir kader vardır
Ne yapsalar boş göklerden gelen bir karar vardır
Gün batsa da ne olur geceyi onaran bir mimar vardır
Yanmışsam külümden yapılan bir hisar vardır
Yenilgi yenilgi büyüyen bir zafer vardır
Sırların sırrına ermek için sende anahtar vardır
Göğsümde sürgünümü çağıran bir damar vardır
Senden umut kesmem kalbinde merhamet adlı bir çınar vardır
Sevgili
Ey sevgili
En sevgili
Şiirler IV s.56
Karakoç "Ayinler" adını taşıyan beşinci eserinde ise "uygarlık yaşantımızın kaynaklarından günümüze kadar akıp gelen derin şiir tecrübesini çağdaş bir uygarlık içinde algılamış ve yeni bir dilin imkânlarına kavuşturmuştur.(...) Bu şiirlerde kelimeler günlük kullanım ve değerlerinden sıyrılır, şiirsel yaşantı düzeyinde yepyeni bir kimliğe bürünürler. Şiirlerde içerik yoğunluğu, kelimelere sanki bir hayat ve canlılık kazandırır. Böylece öz biçimin içinde, biçim özün içinde erir, kaynaşmış bir bütünlük meydana getirir." 16
Klâsik edebiyatımızın en meşhur aşk hikâyelerinden biri olan Leyla ile Mecnun'u yeniden çağdaş bir şekilde yorumlayan Karakoç, altıncı kitabı olan bu eserle de "modern Türk şiirinde mesnevinin yeniden dirilişi"ni 17 gerçekleştirmiş. "Konunun yeniden kuruluşuyla olsun, temanın gelenekleşmiş belirli çizgilerine uyuşuyla olsun şiirimizde yeni bir adım oluyor. Eserin bir başka yönü de, şiir sanatının estetik katında, bazı gerçekleşmeleri gündeme getirmiş oluşudur.(�) Bu tür yapıtlarda şair, iç ve dış öğeleri, önünde şartların bileşkesi olarak bulur. İç öğe, şairin insanlık oluşumu, dış öğe de gelenekten gelen şartlardır. Şair şiirin birikimlerini kendi yaratacağı eserde devam ettirme ahlâkını göstermelidir. ...Teşbih, mecaz gibi ilk anda bilinenlerin yanında bir çok edebî sanatın Leylâ ile Mecnunda sık sık karşımıza çıktığını görüyoruz. Sehl-i mümteni, belâgat gibi daha ileri olgulara da ulaşmıştır şair. 18
Karakoç'un VII. şiir kitabında "kitaba adını veren Ateş Dansı isimli şiirindeki üç şiirin birincisinde 'heykeltıraş için değil, ressam için değil, şair için model olmayı' bilen kadının çağdaki yorumunu belirler. İkince şiirde teknik gelişmelere gebe olan, onlara boğulan ve boğuşan çağın, teknolojiye esir düşen çağın, 'absürd' bulanıklığı duyumsatılır."19 Yine bu kitapta yer alan "Gazel" adlı şiirde de Sezai Karakoç, yeni bir dirilişi gerçekleştirmiştir. Aruzu kullanmadan yazdığı bu şiirde gizli bir aruz ahengi mevcuttur.
Rüzgar ışıdı titredi çiğ gül düştü
Tutunduğu dalı tutuşturup bülbül düştü
...
Geçti mi ki yeşilin sonsuzluk yüklü çağı
Kader yanardağından kızıl kara kül düştü
Şiirler VII (Gazel) , s.19
"Alınyazısı Saati" adlı şiir kitabında ise Karakoç, sosyal ve toplumsal meseleleri nesre yakın bir şiir diliyle okuyucusuna sunar. Bu eser gücünü anlamın yoğunluğundan ve söyleyişinin sağlamlığından alır. Şiirin bütününe hakim olan bir mesaj vardır. Sezai Karakoç fikrî eserleriyle anlatmaya çalıştığı düşüncelerini, şiirsel bir anlatım biçimi içinde bu şiirinde özetler.
Kendini inandığı davanın bir eri olarak gören Sezai Karakoç'a göre "bir ülküye şartlanmak, sanat eserinin estetik bir değer almasına engel değildir." "İşte bu estetik değere ulaşmış ülküyü (ülküye alet olan sanatı değil) Yahya Kemâl, Necip Fazıl ve Tanpınar'da olduğu gibi Sezai'nin şiirinde de görüyoruz." 20
Sezai Karakoç, "Cumhuriyet devrinde, kendi denemelerinden önce çok sapa görünen bir yol tutturmuştur: Basma-kalıplar içine hapsolmuş, kurumuş, katılaşmış din duygusunu taze bir ilhamla yeniden diriltmiştir. Onun denemelerinden sonra, henüz kemâllerine ulaşmamış olan pek çok genç şair, dinden ilham alan modern üslupla şiir yazmışlardır." 21
Kadın'ın "fahişe" olarak şiirlerde zikredildiği bir dönemde Sezai Karakoç, kadını yeniden ideal ve muhayyel bir konuma getirmiştir. "Yataklarda 'Kasıkları öpülen' sabahlara kadar uyutulmayan, kucaklarda gezen dişinin yerini yeni bir 'Leyla' almıştır." 22 Kadın şiire çoğunca bir melek ve bilhassa kutsal hatun ve "anne" imajlarıyla girer. Karakoç'un şiirlerinde anne ve çocuk birbirinden ayrılmaz bir bütündür. Bu iki varlık merhametin ve masumiyetin timsalidirler.
Güller Leylanın uykusunda olgunlaşır
Leylanın düşlerinden renk alır kuşlar
Şiirler IV s.18
Aşk'ın algılanış biçimi de farklıdır Sezai Karakoç'ta. "Ondaki aşk evrensel bir düzeyde, madde ötesi bir bölgede, ölümsüz değerlerin geçerli olduğu bir dünya da soluk alır, filizlenir, yeşerir."23
"Sezai'nin ki sevişme değil 'aşk'tır. Bu aşk 'güneyli çocuk'un masum, talepsiz, ama kesin, ama haşin sevdası, tutkunluğudur. Fuzûlî'nin aşkı gibi sanki Karakoç bu sevdadan hoşnut mu, şikâyetçi mi, mutlu mudur bilinmez." 24
Ben çiçek gibi taşımıyorum göğsümde aşkı
Ben aşkı göğsümde bir kurşun gibi taşıyorum.
Gelmiş dayanmışım kapısına demir sevdanın
Ben yaşamıyor gibi yaşamıyor gibi yaşıyorum
Ben aşkı göğsümde bir kurşun gibi taşıyorum.
Seni süt içmeye çağırıyorum parmaklarımdan
Kara yılan, kara yılan, kara yılan, kara yılan
Şiirler III,s.74
Karakoç'ta ölüm, "bir ipek böceğinin bir kelebeğe dönüşmesi, bunun için bir koza örmesi, şiddetli doğum acıları çekmesi, bir eser bırakması, son olgunluğa doğru ilerleyiştir." 25 Ölümü metafizik bir anlayış içerisinde açıklayan Sezai Karakoç'un şiirlerinde "ölüm", yeniden dirilmeye başlar. "Karakoç'ta ölüm bir çürüme, bir maddeye dönüşüm değildir. Melekler vardır. 'Sûre'ler vardır. Dünyanın ötesi ve hayatın ötesi vardır. Ölümün ötesinde yaşama vardır ve bu yaşama güzel, uysal, iyidir." 26 "Ölümü 'metafizik bir süpürge' sayan Sezai Karakoç, derinlerde kurulan bir ilgiyle ölümün 'diriltici' vasfından söz eder. Kurumuş dudakları, kapanmış gözleri ölümle açmayı; öleni 'ölümle diriltme'yi dener."27
Ölümle sağ tutmak sağ olanı
Ölümün ışınıyla görmek
Karanlık gecede
Kara taştaki
Karakarıncayı
Şiirler I, s.54-55
Sezai Karakoç'un şiirlerinde çok geniş bir mekan vardır. "Kasabadan başlayarak, çıkış noktası olarak kasabayı alarak, gittikçe genişleyen bu mekan boyutu, Anadolu'ya, sonra bir zamanlar onunla kan bağı bulunan coğrafyalara uzanarak bütün bir İslâm coğrafyasına açılır." 28
Metafizik ve soyut da şiirinde baş köşeyi alır. "Karakoç'un şiirindeki metafizik, dinle içiçe olan dinden kaynaklanan bir metafiziktir. Bu şiirde "din-metafizik-uygarlık" üçlüsü birbirine kopmaz bağlarla kenetlenmiş, birbiriyle içiçe geçmiş şekilde karşımıza çıkar." 29 Bu konuda Sezai Karakoç'un kendi görüşü ise şöyledir: "Bizim metafiziğimiz; Tanrı ve ahiret inançlarıyla şahdamarında gürül gürül canlı kan akan bir metafiziktir; İslâm Uygarlığı'nın temel ilkesi olan mutlaklık âleminin dünya penceresinden görülen manzarasıdır. Bu dünya, aslında o dünya metnine bir çıkma, bir dipnotudur. (...) Fizikötesi, hayatın içindendir." 30 Fizikötesine uzanırken "gizlenen bir şair değil"dir o. "Çünkü bütünüyle bugünde yaşamaktadır Karakoç ve ancak buradan geçilebileceğini söylemektedir bir başka uzam-zamana.(...) Gizemli ile olağanın, soyut ile somutun bu birlikteliği Karakoç'un belirgin özelliklerinden biridir." 31
Ve sen şairsin kelimeler ülkesindeki bilge
Şiirler VII, s.13
Sezai Karakoç'a göre: "Şair üzerine arı oğulu konmuş bir ağaçtır. Oğul, kelimeler. Her kelime bir duyguyu, düşünceyi vızıldar durur. Şair kelimelerin büyük uğultusu içindedir daima.(...)
Şiirin birimi şiirdir. Onu biçim (şekil) ve öz (muhteva) diye ikiye ayırmak sadece poetikada olabilir. Yoksa biçim ve özü şiirden yarı ayrı çekip çıkarmak mümkün değildir. Kendine mahsus bir özü olamayan şiirin biçimi de yok demektir. Var gibi görünen ses ve geometri, sadece boş bir kalıptan başka bir şey olamaz. Nasıl ki maskeye de insan yüzü denemez. Öte yandan, biçimi olmayan şiirin özü de yok demektir. Yüzü olmayan insan olmayacağı gibi, şekilsiz şiirde olamaz. (...)
Bir şiirin içindeki kelimeler, artık bildiğimiz, mücerret, kelimeler değil, 'şiirin kelimeleri'dir. Şiirin içinde yeni bir varlığın şartlarıyla vardır onlar... Şiirin iç mantığı onları öyle farklı açıdan tuttuğu ışıkla aydınlatmalıdır ki, onlar bütün alelâdeliklerini yitirmişlerdir. Bir bayram sabahı, bir çocuğun yüreğindeki sevinç ve yüzündeki mâsum pırıltıdır bu kelimelerin yüklendiği duygular.(...)
Şair, kafasına üşüşen kelimeleri çarmıha gere gere ve kendisi de o kelimelerle birlikte gerile gerile, doğum acıları içinde kıvrana kıvrana, şiirini biçimlendirir. Şiir, ebedî biçimini bulduğu ân, oluş bitmiştir, metamorfoz başlamıştır. Arı ve ipek böceği geride kalmıştır. Bal ve ipek hazırdır. Şiir tamdır." 32
Sezai Karakoç'un poetikasından alınan, şiirde şekil hakkındaki bu düşünceleri, aynı zamanda kendi şiirinde şekle verdiği önemin göstergesidir.
Gülle başla şiire atalara uyarak
Ey şair kelimeler ülkesine gir gülle
Her kelime gönlünde kan kırmızı bir şafak
Kafiye olmak için yaratılmış bülbüle
Şiiler IV, s.57
"Karakoç, biçim değiştirmekle şiir yeniliği olmayacağını düşünüyor. Yenilik şiirin özünde olur ve her öz yeni bir biçim yaratır. Bu yüzden öze olduğu kadar biçime de önem vermektedir. Mısrada bütün gücünü koymaktadır. Mısraı güçlü kılmak için, kafiyeden, iç kafiyeden, tekrardan, kelime oyunlarından ve başka âhenk unsurlarından yararlandığı hatta, Divan şairleri gibi kelime oyunları yaptığı görülmektedir. 33
Sezai Karakoç'un kelimeleri bir fırça gibi kullanarak canlı tablolar çizdiğini belirten Erdem Bayazıt bu konuda şunları söyler: "Ben, edebiyatımızda şiire bu kadar kelime sokmuş bir şairi hatırlamıyorum. Hele divan edebiyatının 'mazmun'larını, Türkçe'nin geçirdiği hızlı değişimin sonucu olan anlam bunalımını, yeni kelime yetersizliğini de hesaba katarsak, böylesine uçsuz bucaksız bir kelime tasarrufuyla vurucu, derin, engin şiir ortaya koymanın anlamı iyice belirlenir." 34
"Bilindiği gibi II. Yeni'nin başlıca şairleri (...) şiirlerinde mecaza (imge) geniş yer vermişlerdir. Ancak Sezai Karakoç, mecazlarının başkalığı, değişikliği dolayısıyla onların hepsinden ayrılır. Çünkü Karakoç'un mecaz dünyası, bütünüyle İslâmî (ve başka dinlere mahsus) mecazlar, timsaller, âyetler, hadisler, kıssalar, kahramanlar, imâlar sezdirmeler, tasarılar ile doludur.
Ahmet Haşim im (Avrupaî Türk şiirinde) öncülük ettiği bol mecazlı (sembolik de denilen) şiirde, pek bol dolu dolu mecazları, İslâm'a dönük, hatta İslâm zeminine yerleştirmiş ilk şairimiz, Sezai Karakoç'tur. Daha sonra "Yeni İslâmî Şiir" akımlarına öncülük eden ve bugün yeni bir akımın doğmasına sebep olan da bu bakımdan Sezai Karakoç'tur." 35
Şiirde vezin ve kafiye hakkında Sezai Karakoç'un görüşü şöyledir: "Vezin ve kafiyenin görünüşte ölümüne aldanmamalı. Aruz ve hece sesi, her şiirde, belki her mısrada değil ama, yer yer, yoklamasını yapıp durmada. Gizli bir aruz, gerçek şiiri içerden besleyen, ses mimarisi, tarihin ölmez mirasıdır. Kafiye, belki, sondan içlere doğru kaymış, daha genel bir çağrışım düzeni haline gelmiştir. Serbest nazım ya da şiir dediğimiz zaman, akla düz yazının bir türü, ya da bütün şartlardan bağımsız bir şiir türü gelmemelidir. Serbest nazım ya da şiir, vezni ve kafiyesi şairi tarafından aranıp bulunan, sonra da şiire kalbedilen şiir demektir. 36
Serbest nazım şeklini kullanan Karakoç'ta "gizli bir aruz vardır. Aruzdaki ritmi ve sesi muhafaza etmiştir fakat kalıplara yanaşmamıştır. Böylece aruzun kalıplarda kalan şeklini değil, kulaklarda kalan sesini günümüze mal eden ve bu bakımdan da gelenekçiliğini sürdüren Karakoç her yönüyle geçmişi yakalar ve onunla sunî olamayan, içten, ruhtan bir ilgi kurar." 37
Türk şiirinde ne kendinden öncekilere ne de kendi dönemindeki şairlere benzeyen Sezai Karakoç, Mehmet Kaplan'a göre "geniş okuyucu kitlesinin pek farkına varmadığı yeni bir akım yaratmıştır. Ankara'da Edebiyat Dergisi etrafında gençler onun açtığı yoldan gidiyorlar." 38 Cemal Süreya'ya göre de "1960'tan bu yana mukaddesatçı kesimde boy gösteren sanatçı ve yazarları o etkilemiştir. İsmet Özel bile yeni yöneliminde onu aramıştı. Özdenören kardeşler Anadolu'ya Kafka yaratıkları salarken ondan ışık almışlardı. Cahit Zarifoğlu'nun büyük inanç içindeki küçük inançsızlıkları Karakoç'tan sapma olarak düşünebiliriz." 39 Kâmil Eşfak Berki de bu konu da şunları belirtmektedir: "Bir bakıma, şiirimizin geleceği, Karakoç şiirinden yeni-doğumlara bağlı görünüyor. Çünkü kapris değil, kuruluş devresindeyiz." 40
Mehmet Kaplan'ın da söylediği gibi Sezai Karakoç, yeni bir akımın kurucusudur. Ve bu akımın adı da "Diriliş Akımı"dır. Fakat, Diriliş Akımı içerisinde sadece edebiyatı barındıran bir akım değildir. Sezai Karakoç, düşünsel alanda olduğu gibi şiir vadisinde de bir çok dirilişi gerçekleştirmiş ve kendisinden sonra gelenlere de yol göstermiştir.
Sezai Karakoç, kurmuş olduğu bu akımla ilgili olarak şunları söylemektedir: "Kimileri görünüşe aldanarak Diriliş akımını bir edebiyat gelişimi gibi görmekte veya almaktadır. Bu yüzdendir ki, nice az veya çok yetili genç, Diriliş Akımına girdiler, fakat ufak bir edebiyat ünü yapar yapmaz da bırakıp gittiler. Çünkü, onlar bir nevi edebiyat türü sanısıyla özdeşleştirmiştiler 'Diriliş'i. Fakat yeter süre içinde Dirilişin edebiyat çığırıyla birlikte düşünce ve inanç, davranış ve durumalış yanını da belli belirsiz sezince, ya da onların bu sınırlı Diriliş anlayışına, Yaşayan ve Oluşup Gelişen Diriliş sığmayınca, bir bocalama dönemi oldu. Doğmamızı istemeyenlerin de yardımıyla bu bocalama bir şaşırmaya ve küçümsemeye dönüştü. Aslında, gerçek olgu, gittikçe serpilen Yeni Hakikat Akımının ilk verim denemelerinin şüphesiz böyle olacağıdır. Yalancı incirler dökülmeden gerçeği oluşmaz, koruğun helva olabilmesi için kızgın güneşte sabır sınavı geçirilecektir." 41
Kendine has bir şiir ikliminin kurucusu olan Sezai Karakoç, şiirindeki bütün bu özelliklere rağmen halen bir takım şair ve yazarlar tarafından İkinci Yeni şairleri arasında gösterilmeye çalışılmaktadır. "Karakoç şiir üslûbu bakımından, az çok, İkinci Yeni'ye bağlanabilir olsa bile sanatında görülen temalar ve inandığı değerler bakımından şiirimizde daha ileri, yeni bir sestir." 42
Karakoç, İkinci Yenicilerden farklı bir anlayışın sahibi olduğunu şu şekilde belirtir: "Ses ve biçim, motifler ve imajlarla, başlangıçta çok yakın olduğumuz şair arkadaşlardan gittikçe o biçimi dolduran ve o sesi fırlatan varoluşu idrak farkı yüzünden ayrılıyorum. Kişilik farkından. Ya da baştan olan bu farklılık, gittikçe daha çok beliriyor." 43
Sezai Karakoç'un 1955 yılında yazdığı Kapalı Çarşı şiirini tahlil eden Mehmet Kaplan, daha sonradan eserine yaptığı ilavede şunları söylemektedir: "Sezai Karakoç, bizim daha sonra bahsettiğimiz şiirlerinden sonra, hem ifade tarzını geliştirdi, hem de kendisine has derin, büyük, insicamlı, geleceği olan bir dünya kurdu. Onun propaganda dolayısıyla adları çok duyulan ve haksız bir şöhrete ulaştırılan şairlerden daha üstün bir değere sahip olduğu muhakkak.İlerde, zaman şiir ağaçlarını silkeleyince, dikkatli araştırıcıların Sezai Karakoç üzerinde duracaklarını sanıyorum." 44
Ahmet İskender
1 Sezai Karakoç, Edebiyat Yazıları, II, s.36
2 Hâtıralar, Diriliş, S.49, 1988
3 Hâtıralar, Diriliş, S.51, 1988
4 Sezai Karakoç, Edebiyat Yazıları, II, s.12
5 Sezai Karakoç, Edebiyat Yazıları, II, s.13
6 Mehmet Kaplan, Şiir Tahlilleri II, s. 309
7 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, 4. cilt. s.189
8 Beşir Ayvazoğlu, Geleneğin Direnişi, s.204
9 Ömer Öztürkmen, Orta Doğu Gazetesi, 1 Eylül 1975
10 Turan Karataş, Doğunun Yedinci Oğlu. S.253
11 Turan Karataş, Doğunun Yedinci Oğlu. S.253
12 Beşir Ayvazoğlu, Güller Kitabı, s.102
13 Turan Karataş, Doğunun Yedinci Oğlu. S.260
14 Osman Bayraktar: Fecir Devleti Çevresinde Bir Toplantı", Mavera. S.119, 1996
15 Turan Karataş, Doğunun Yedinci Oğlu. S.268
16 Alaeddin Özdenören "Ayinler" Mavera, s. 13, Aralık 1977
17 Turan Karataş, Doğunun Yedinci Oğlu. S.286
18 Kamil Eşfak Berki, "Leyla Mecnun'un Yeniden Yazılışı", Yönelişler, S. 7, 1981
19 Turan Karataş, Doğunun Yedinci Oğlu. S.288
20 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, 4. cilt. s.189
21 Mehmet Kaplan, Şiir Tahlilleri II, s.314
22 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, 4. cilt. s.189
23 Erdem Bayazıt, "Sezai Karakoç'un Şiirine Giriş", Deneme,S.13, Mayıs 1972
24 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, 4. cilt. s.191
25 Sezai Karakoç, Yunus Emre, s.36
26 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, 4. cilt. s.191
27 Turan Karataş, Doğunun Yedinci Oğlu, s.331
28 Turan Karataş, Doğu'nun Yedinci Oğlu, s. 333
29 Turan Karataş, Doğu'nun Yedinci Oğlu, s. 305
30 Sezai Karakoç, Edebiyat Yazıları I, s.67
31 Ahmet Oktay, Yazılanla Okunan, s.226-227
32 Sezai Karakoç, Edebiyat Yazıları I, 78-79-80
33 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, 4. cilt. s.195
34 Erdem Bayazıt, Sezai Karakoç'un Şiirine Giriş, Deneme, S.13,
35 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, 4. cilt. s.196
36 Sezai Karakoç, Edebiyat Yazıları I, s.105
37 Ömer Öztükmen, Orta Doğu Gazetesi, 1 Eylül 1975
38 Mehmet Kaplan, Şiir Tahlilleri II, s.523
39 Cemal Süreya, 99 Yüz s.306-307
40 İlim ve Sanat, S.5, Ocak- Şubat 1986
41 Sezai Karakoç, Gündönümü, s.61
42 Ahmet Kabaklı, Türk Edebiyatı, s.189
43 Sezai Karakoç,Edebiyat Yazıları II,s.36
44 Mehmet Kaplan, Şiir Tahlilleri 2, s.314
Çoklu Alıntı
